गर्भधारणेचा प्रयत्न सुरू करण्याआधी काही तपासण्या व तयारी करून घेतल्यास, पुढील गर्भधारणा अधिक सुरक्षित व निर्धास्त होऊ शकते. ही यादी टप्प्याटप्प्याने कशी पूर्ण करावी, हे पाहूया.
डॉक्टरांची पहिली भेट
गर्भधारणेचा विचार सुरू होताच एकदा स्त्रीरोगतज्ज्ञांची भेट घ्या. यात तुमचा संपूर्ण वैद्यकीय इतिहास तपासला जातो, आणि पुढील तपासण्यांबद्दल मार्गदर्शन मिळतं.
कोणत्या तपासण्या कराव्यात?
- रुबेला (जर्मन गोवर) व कांजिण्यांविरुद्ध प्रतिकारशक्ती आहे का
- थायरॉईड (TSH चाचणी)
- HIV, हिपॅटायटिस बी, इतर लैंगिक संसर्ग
- रक्तक्षय (हिमोग्लोबिन तपासणी)
- दंत तपासणी — हिरड्यांचे आजार टाळण्यासाठी
कुटुंबात थॅलेसेमियासारखा अनुवंशिक रक्तविकार असल्यास, याची विशेष तपासणी करून घेणं भारतीय जोडप्यांसाठी विशेष महत्त्वाचं आहे.
लसीकरण अद्ययावत आहे का तपासा
MMR (गोवर-गालफुगी-रुबेला) किंवा कांजिण्यांची लस घ्यायची असल्यास, गर्भधारणेचा प्रयत्न सुरू करण्याआधी किमान २८ दिवस थांबावं. (Tdap लस मात्र गर्भधारणेदरम्यानही सुरक्षितपणे देता येते.)
जीवनशैलीत काय बदल करावेत?
- धूम्रपान व मद्यपान पूर्णपणे बंद करा
- कॅफिन दिवसाला साधारण २५० मिलीग्रॅमपेक्षा (२ कप कॉफी) कमी ठेवा
- मोठ्या शिकारी माशांचा (शार्क, किंग मॅकरेलसारख्या पारा जास्त असणाऱ्या माशांचा) आहारातील समावेश टाळा — शरीरातील पारा पूर्णपणे कमी व्हायला जवळपास एक वर्ष लागू शकतं
- नियमित व्यायाम सुरू करा
- फळं, भाज्या, संपूर्ण धान्यं व प्रथिनं यांचा समावेश असणारा संतुलित आहार घ्या
सप्लिमेंट्स व औषधं
रोज फॉलिक अॅसिडयुक्त मल्टीविटॅमिन गोळी गर्भधारणेच्या किमान ३ महिने आधीपासून सुरू करावी. आधीच्या गर्भधारणेत बाळाला मेंदू-मणक्याचा दोष आढळला असल्यास, डॉक्टर जास्त डोसची शिफारस करू शकतात. सध्या घेत असलेली सर्व औषधं, सप्लिमेंट्स व आयुर्वेदिक-हर्बल उत्पादनं डॉक्टरांना जरूर सांगा — काही औषधं गर्भधारणेदरम्यान बदलावी लागू शकतात.
वजन व्यवस्थापन
गर्भधारणेपूर्वी योग्य वजन गाठणं गरोदरपणातील मधुमेह व प्रीएक्लॅम्पसियासारख्या गुंतागुंतींचा धोका कमी करतं.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
या सर्व तपासण्या एकाच भेटीत होतात का?
नाही, सहसा डॉक्टर टप्प्याटप्प्याने तपासण्या सुचवतात — काही रक्ततपासण्यांचे निकाल यायलाही काही दिवस लागू शकतात.
आधीच लसीकरण झालं असेल तर पुन्हा करावं लागतं का?
नाही, रक्ततपासणीद्वारे प्रतिकारशक्ती आहे की नाही हे तपासता येतं. प्रतिकारशक्ती नसेल तरच लस पुन्हा घ्यावी लागते.
दातांच्या तपासणीचा गर्भधारणेशी काय संबंध?
हिरड्यांचे आजार व मुदतपूर्व प्रसूती यांच्यात संबंध असल्याचं संशोधन सुचवतं, त्यामुळे गर्भधारणेपूर्वी दातांची तपासणी करून घेणं उपयुक्त ठरतं.
ही यादी पूर्ण करायला किती वेळ लागतो?
साधारण २-३ महिने आधीपासून तयारी सुरू केल्यास बहुतेक गोष्टी वेळेत पूर्ण होतात, पण घाई न करता डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार टप्प्याटप्प्याने पुढे जाणं योग्य.