गरोदरपणात बाळाच्या वाढीसाठी आईच्या शरीराला नेहमीपेक्षा जास्त जीवनसत्त्वं व खनिजं लागतात. योग्य आहारासोबत प्रीनेटल व्हिटॅमिन घेतल्यास ही गरज पूर्ण होण्यास मदत होते. नेमकं काय व किती आवश्यक आहे, हे पाहूया.
प्रीनेटल व्हिटॅमिन कधीपासून सुरू करावं?
गर्भधारणेचा प्रयत्न सुरू करण्याच्या किमान एक महिना आधीपासूनच प्रीनेटल व्हिटॅमिन सुरू करणं सर्वोत्तम आहे — कारण फॉलिक अॅसिडसारखे घटक गर्भधारणेच्या अगदी सुरुवातीच्या आठवड्यांतच सर्वाधिक महत्त्वाचे असतात.
कोणती जीवनसत्त्वं व खनिजं आवश्यक आहेत?
- फॉलिक अॅसिड: बाळाच्या मेंदू-मणक्याच्या विकासासाठी सर्वात महत्त्वाचं — साधारण ४०० मायक्रोग्रॅम रोज
- लोह: रक्तातील वाढत्या गरजेसाठी — साधारण २७ मिलीग्रॅम रोज
- कॅल्शियम: बाळाच्या हाडं-दातांच्या विकासासाठी — साधारण १००० मिलीग्रॅम रोज
- व्हिटॅमिन D: कॅल्शियम शोषण्यासाठी आवश्यक
- आयोडीन: बाळाच्या मेंदू व थायरॉईडच्या विकासासाठी
- व्हिटॅमिन B12, B6, झिंक: पेशी विभाजन व एकंदर वाढीसाठी उपयुक्त
ओमेगा-३ फॅटी अॅसिडचं काय?
बाळाच्या मेंदू व डोळ्यांच्या विकासासाठी ओमेगा-३ उपयुक्त आहे. बहुतेक प्रीनेटल व्हिटॅमिनमध्ये हे नसतं — त्याऐवजी आठवड्याला २००-३०० ग्रॅम कमी-पारा असणारे मासे (उदा. रोहू, कटला) खाणं किंवा डॉक्टरांच्या सल्ल्याने वेगळं सप्लिमेंट घेणं हा पर्याय आहे.
भारतीय आहारातून ही गरज कशी पूर्ण करावी?
- फॉलेटसाठी: पालेभाज्या, डाळी, संत्री
- लोहासाठी: पालक, गूळ, नाचणी, डाळी
- कॅल्शियमसाठी: दूध, दही, तीळ, नाचणी
- आयोडीनसाठी: आयोडीनयुक्त मीठ
नुसत्या आहारातून गरोदरपणातील संपूर्ण गरज भागवणं अवघड असतं, त्यामुळे डॉक्टरांनी सुचवलेलं प्रीनेटल व्हिटॅमिन आहारासोबत घेणं उपयुक्त ठरतं.
जास्त डोस घेणं योग्य आहे का?
नाही. "जास्त जीवनसत्त्वं म्हणजे जास्त फायदा" हा गैरसमज आहे — विशेषतः व्हिटॅमिन A सारखी काही जीवनसत्त्वं जास्त प्रमाणात घेतल्यास बाळाला अपायकारक ठरू शकतात. डॉक्टरांनी सुचवलेल्या प्रमाणातच सप्लिमेंट्स घ्या.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
नेहमीचं मल्टीविटॅमिन प्रीनेटल व्हिटॅमिनऐवजी चालेल का?
नाही, प्रीनेटल व्हिटॅमिनमध्ये फॉलिक अॅसिड व लोहाचं प्रमाण गरोदरपणाच्या गरजेनुसार विशेषरीत्या ठरवलेलं असतं — सर्वसाधारण मल्टीविटॅमिनमध्ये हे पुरेसं नसू शकतं.
गोळी घेतल्यावर मळमळ होते, काय करावं?
जेवणासोबत किंवा झोपण्यापूर्वी गोळी घेतल्यास मळमळ कमी होऊ शकते. त्रास कायम राहिल्यास डॉक्टरांशी बोलून पर्यायी ब्रँड किंवा वेळ ठरवता येते.
स्तनपान देतानाही प्रीनेटल व्हिटॅमिन सुरू ठेवावं का?
हो, डॉक्टर सहसा प्रसूतीनंतरही काही काळ हेच किंवा तत्सम सप्लिमेंट सुरू ठेवण्याचा सल्ला देतात.
शाकाहारी गरोदर स्त्रियांनी अतिरिक्त काळजी घ्यावी का?
हो, विशेषतः B12 व लोहाकडे विशेष लक्ष द्यावं — याबद्दल डॉक्टरांशी स्पष्ट चर्चा करा.