बाळंतपणानंतर काही महिन्यांनी अचानक हातभर केस गळू लागले, की अनेक नवमाता घाबरून जातात — "आता टक्कल तर पडणार नाही ना?" ही भीती अगदी स्वाभाविक आहे, पण चांगली बातमी अशी की ही केसगळती पूर्णपणे सामान्य, तात्पुरती आणि अपेक्षित प्रक्रिया आहे.
केसगळतीची इतरही कारणं असू शकतात
बाळंतपणाव्यतिरिक्त केसगळतीमागे इतरही अनेक कारणं असू शकतात — आनुवंशिकता, हार्मोन्समधील असंतुलन, थायरॉईडचे आजार, तीव्र ताण किंवा आजारपण, काही औषधं (केमोथेरपी, रक्त पातळ करणारी औषधं), स्वयंप्रतिकार आजार (अलोपेशिया एरियाटा), आणि पोषणाची कमतरता (लोह, झिंक, प्रथिनं). पण या लेखात आपण विशेषतः बाळंतपणानंतरच्या केसगळतीवर लक्ष केंद्रित करूया, कारण ही सर्वाधिक सामान्य व सर्वाधिक अनाठायी भीती निर्माण करणारी आहे.
बाळंतपणानंतर केस का गळतात?
गरोदरपणात इस्ट्रोजेनची पातळी उच्च राहिल्याने केसांचं "गळण्याचं चक्र" (टेलोजन फेज) तात्पुरतं थांबतं — त्यामुळे गरोदरपणात केस नेहमीपेक्षा दाट व चमकदार वाटतात. प्रसूतीनंतर मात्र इस्ट्रोजेनची पातळी अचानक घसरते, आणि हे सगळे "थांबलेले" केस एकाच वेळी गळण्याच्या टप्प्यात जातात. सर्वसाधारणपणे केसांपैकी फक्त १०-१५% केस या टप्प्यात असतात, पण बाळंतपणानंतर हे प्रमाण ३०% पर्यंत वाढू शकतं — याच कारणामुळे केसगळती इतकी लक्षणीय वाटते.
ही केसगळती कधी सुरू होते आणि किती काळ टिकते?
- सहसा प्रसूतीनंतर २-४ महिन्यांनी सुरू होते
- साधारण ४ महिन्यांच्या सुमारास सर्वाधिक तीव्र असते
- सर्वसाधारण दिवसाला ५०-१०० केस गळणं सामान्य असताना, या काळात १००-३०० केसही गळू शकतात
- ६-१२ महिन्यांत हळूहळू पूर्ववत होते — बहुतेकींचे केस बाळाच्या पहिल्या वाढदिवसापर्यंत पुन्हा पूर्वीसारखे दाट होतात
या काळात काय करावं?
- घाबरून जाण्याची गरज नाही — ही प्रक्रिया आपोआप थांबते
- सौम्य, हलक्या शाम्पूचा वापर करा; जास्त घट्ट पोनीटेल किंवा वेणी टाळा
- प्रथिनं, लोह व झिंकयुक्त आहार घ्या
- लोहाची कमतरता तपासून घ्या — विशेषतः जर केसगळती अपेक्षेपेक्षा जास्त किंवा दीर्घकाळ वाटत असेल
डॉक्टरांना कधी भेटावं?
केसगळती १२ महिन्यांनंतरही कमी होत नसेल, टक्कल पडलेले ठळक चट्टे दिसत असतील किंवा सोबत थकवा, वजनातील बदल यांसारखी लक्षणंही जाणवत असतील, तर डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा — अशा वेळी थायरॉईड किंवा रक्तक्षयासारखी इतर कारणं तपासून घेणं योग्य ठरतं.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
स्तनपान देणाऱ्या स्त्रियांना केसगळती जास्त होते का?
स्तनपानाचा केसगळतीशी थेट संबंध नाही — केसगळती इस्ट्रोजेनच्या घसरणीमुळे होते, जी स्तनपान देणाऱ्या व न देणाऱ्या दोघींमध्येही सारखीच होते.
केस गळू नयेत म्हणून काही सप्लिमेंट घ्यावं का?
डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय स्वतःहून सप्लिमेंट सुरू करू नये. लोह किंवा इतर कमतरता आढळल्यासच डॉक्टर योग्य सप्लिमेंट सुचवतील.
केस पुन्हा पूर्वीसारखे दाट होतील का?
हो, बहुतेक स्त्रियांमध्ये १२ महिन्यांच्या आत केस पूर्ववत होतात.
दुसऱ्या बाळंतपणानंतरही हीच केसगळती होते का?
हो, प्रत्येक बाळंतपणानंतर हीच नैसर्गिक प्रक्रिया पुन्हा होऊ शकते.